Zasady gry w siatkówkę – przewodnik po przepisach

Ogólne zasady siatkówki

Siatkówka to dynamiczna gra zespołowa, w której dwie sześcioosobowe drużyny rywalizują na boisku przedzielonym siatką. Celem jest przebicie piłki na stronę przeciwnika w taki sposób, by nie zdołał jej obronić. Każda akcja, inicjowana serwisem, toczy się o zdobycie punktu.

Jedną z kluczowych zasad jest limit trzech odbić – drużyna może mieć maksymalnie trzy kontakty z piłką, aby przenieść ją na stronę przeciwnika.

Akcja (wymiana) kończy się przyznaniem punktu, gdy:

• piłka upadnie na boisko,

• piłka wyleci poza jego granice (aut),

• drużyna popełni błąd (np. dotknięcie siatki).

Jak zdobywać punkty w siatkówce?

Punkt w siatkówce zdobywa się na dwa główne sposoby. Pierwszy to skuteczny atak, czyli takie umieszczenie piłki na boisku rywala, by nie zdołał jej obronić. Ważne, by piłka przeleciała przy tym nad siatką w przestrzeni ograniczonej antenkami.

Drugi sposób to zmuszenie rywali do błędu. Punkt jest przyznawany, gdy przeciwnik:

• uderzy piłkę poza boisko (na aut),

• dotknie siatki podczas akcji,

• przekroczy dozwoloną liczbę trzech odbić,

• popełni błąd podczas zagrywki.

We współczesnej siatkówce każda akcja kończy się zdobyciem punktu przez jedną z drużyn.

Punktacja w siatkówce — ile punktów, by wygrać set?

Zwycięstwo w secie wymaga zdobycia 25 punktów z co najmniej dwupunktową przewagą nad przeciwnikiem. Oznacza to, że set może zakończyć się wynikiem 25:23, ale nie 25:24.

W przypadku remisu 24:24 set jest kontynuowany na zasadzie „gry na przewagi”, aż jedna z drużyn osiągnie dwupunktowe prowadzenie (np. 26:24, 28:26).

Mecz siatkówki wygrywa drużyna, która jako pierwsza zwycięży w trzech setach. Jeśli po czterech partiach wynik brzmi 2:2, rozgrywany jest decydujący, piąty set – tzw. tie-break. Toczy się on do 15 punktów, przy czym nadal obowiązuje zasada dwupunktowej przewagi (np. 15:13).

Jak serwować piłkę w siatkówce?

Każda akcja rozpoczyna się od zagrywki (serwisu) – jedynego elementu, w którym zawodnik ma pełną i niezakłóconą kontrolę nad piłką.

Podczas zagrywki obowiązują następujące zasady:

• W momencie uderzenia piłki lub wyskoku serwujący nie może dotknąć boiska, w tym linii końcowej (błąd przekroczenia linii).

• Piłka musi przelecieć nad siatką w przestrzeni między antenkami. Dotknięcie antenki lub uderzenie w aut jest błędem.

• Obowiązuje zachowanie prawidłowej kolejności serwowania, zgodnej z rotacją w zespole.

• Niedozwolone jest serwowanie zza zasłony, gdy grupa zawodników celowo utrudnia przeciwnikowi widoczność.

Na czym polega blok w siatkówce?

Blok to pierwsza linia obrony, której celem jest zatrzymanie ataku przeciwnika bezpośrednio nad siatką. Polega na wyskoku jednego, dwóch lub trzech zawodników z pierwszej linii, którzy tworzą rękami barierę. Skuteczny blok może natychmiast zakończyć akcję zdobyciem punktu.

Wyróżnia się trzy rodzaje bloku w zależności od liczby uczestniczących graczy:

• Blok pojedynczy – wykonywany przez jednego zawodnika; najszybszy, ale najłatwiejszy do ominięcia.

• Blok podwójny – tworzony przez dwóch graczy; stanowi standard w profesjonalnej siatkówce.

• Blok potrójny – angażujący wszystkich trzech zawodników z linii ataku; najszczelniejsza formacja, stosowana w kluczowych momentach.

Blok pełni dwie główne funkcje taktyczne:

• Blok punktowy (tzw. czapa) – jego celem jest bezpośrednie zakończenie akcji przez skierowanie piłki na boisko przeciwnika.

• Wyblok (blok pasywny) – ma za zadanie spowolnić i podbić piłkę, aby umożliwić drużynie zorganizowanie obrony i wyprowadzenie kontrataku.

Dotknięcie piłki w bloku nie wlicza się do limitu trzech odbić drużyny. W bloku mogą uczestniczyć wyłącznie zawodnicy z linii ataku (pozycje 2, 3 i 4).

Rola libero w siatkówce

Libero to zawodnik w stroju o innym kolorze, który specjalizuje się w grze obronnej. Choć nie wolno mu atakować ani blokować, jego rola w przyjęciu zagrywki i obronie jest kluczowa, ponieważ stanowi podstawę skutecznych kontrataków.

Głównym zadaniem libero, grającego w drugiej linii, jest:

• precyzyjne przyjęcie zagrywki przeciwnika,

• obrona silnych ataków, co pozwala na wyprowadzenie kontry.

Dobry libero potrafi przewidywać kierunek ataku i skutecznie ustawiać się w obronie.

Pozycja libero wiąże się ze ścisłymi ograniczeniami:

• Nie może serwować, blokować ani podejmować próby bloku.

• Nie może wykonać ataku, jeśli piłka w momencie uderzenia znajduje się w całości powyżej górnej krawędzi siatki.

• Może grać tylko w strefie obrony (pozycje 1, 6, 5).

• Może być zmieniany wielokrotnie w ramach tzw. zmian lotnych, bez konieczności zgłaszania tego sędziemu.

Mimo tych ograniczeń libero jest liderem defensywy. Jego umiejętność utrzymywania piłki w grze podczas długich wymian często wpływa na morale zespołu i wynik meczu.

Zmiany zawodników w siatkówce

W siatkówce należy rozróżnić dwa pojęcia: zmianę i rotację. Zmiana polega na wprowadzeniu na boisko zawodnika rezerwowego, natomiast rotacja to obowiązkowe przesunięcie się graczy po zdobyciu punktu przy serwisie przeciwnika.

Zasady dotyczące zmian zawodników w jednym secie:

• Trener ma do dyspozycji maksymalnie 6 zmian.

• Zawodnik z podstawowego składu może opuścić boisko i wrócić na nie tylko raz, wyłącznie na miejsce gracza, który go zastąpił (tzw. zmiana powrotna).

• Zmiany libero nie wliczają się do tego limitu i mogą być dokonywane wielokrotnie.

Rotacja to obowiązkowe przesunięcie się zawodników o jedną pozycję, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Następuje ona w momencie, gdy drużyna odbierająca zagrywkę zdobędzie punkt i tym samym przejmie prawo do serwisu. System ten sprawia, że każdy zawodnik w trakcie meczu gra zarówno w strefie ataku, jak i obrony.

Błąd rotacji (pomyłka w ustawieniu) jest kosztowny: skutkuje utratą punktu, przyznaniem serwisu drużynie przeciwnej oraz koniecznością natychmiastowej korekty ustawienia.

Wymiary boiska do siatkówki i wysokość siatki

Boisko do siatkówki to prostokąt o wymiarach 18 × 9 metrów. Linia środkowa dzieli je na dwa równe pola o wymiarach 9 × 9 metrów dla każdej z drużyn.

Wysokość siatki jest różna w zależności od płci zawodników:

• Siatkówka męska: 2,43 m

• Siatkówka kobieca: 2,24 m

Siatka ma 1 metr szerokości. Po jej bokach dokładnie nad liniami bocznymi, montowane są tzw. antenki – elastyczne pręty wystające 80 cm ponad jej górną krawędź.